CẢNH BÁO BIẾN CHỨNG Ở NGƯỜI BỆNH GÂY TÊ TRỤC THẦN KINH DÙNG THUỐC LEVOBUPIVACAINE
- Thứ ba - 15/09/2026 03:38
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Theo đó Bệnh viện Bạch Mai thông tin như sau:
Trong 3 năm gần đây, Bệnh viện đã tiếp nhận, rà soát và tổng hợp 09 ca bệnh biến chứng thần kinh nặng sau gây tê tuỷ sống, gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê tuỷ sống - ngoài màng cứng kết hợp, đặc biệt bằng Levobupivacaine trong mổ lấy thai và giảm đau sau mổ. Các biến chứng được ghi nhận gồm: liệt hai chi dưới, hội chứng đuôi ngựa, viêm màng nhện dính và viêm tuỷ. Đây là biến cố rất hiếm gặp nhưng đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ để lại di chứng kéo dài hoặc vĩnh viễn nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời.
Trong 3 năm gần đây, Bệnh viện đã tiếp nhận, rà soát và tổng hợp 09 ca bệnh biến chứng thần kinh nặng sau gây tê tuỷ sống, gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê tuỷ sống - ngoài màng cứng kết hợp, đặc biệt bằng Levobupivacaine trong mổ lấy thai và giảm đau sau mổ. Các biến chứng được ghi nhận gồm: liệt hai chi dưới, hội chứng đuôi ngựa, viêm màng nhện dính và viêm tuỷ. Đây là biến cố rất hiếm gặp nhưng đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ để lại di chứng kéo dài hoặc vĩnh viễn nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời.
CẢNH BÁO BIẾN CHỨNG Ở NGƯỜI BỆNH GÂY TÊ TRỤC THẦN KINH DÙNG THUỐC LEVOBUPIVACAINE
Căn cứ Công văn số 2316/BM-QLCLKCB ngày 11/4/2026 của Bệnh viện Bạch Mai về việc cảnh báo về biến chứng ở người bệnh gây tê trục thần kinh dùng thuốc Levobupivacaine
Căn cứ Văn bản góp ý công văn số 729/BMTE-CS ngày 04/05/2026 của Hội Gây mê hồi sức Việt Nam.
Căn cứ Công văn số 1624/BMTE-SKSS ngày 11/08/2026 của Cục Bà Mẹ và Trẻ Em về việc cảnh báo về biến chứng ở người bệnh gây tê trục thần kinh dùng thuốc Levobupivacaine;
Theo đó Bệnh viện Bạch Mai thông tin như sau:
Trong 3 năm gần đây, Bệnh viện đã tiếp nhận, rà soát và tổng hợp 09 ca bệnh biến chứng thần kinh nặng sau gây tê tuỷ sống, gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê tuỷ sống - ngoài màng cứng kết hợp, đặc biệt bằng Levobupivacaine trong mổ lấy thai và giảm đau sau mổ. Các biến chứng được ghi nhận gồm: liệt hai chi dưới, hội chứng đuôi ngựa, viêm màng nhện dính và viêm tuỷ. Đây là biến cố rất hiếm gặp nhưng đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ để lại di chứng kéo dài hoặc vĩnh viễn nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời.
Theo các số liệu đã công bố trong sản khoa, thiếu hụt thần kinh tạm thời sau gây tê vùng là 1/3.900 thủ thuật, tổn thương thần kinh vĩnh viễn ước khoảng 1/80.000 đến 1/320.425 thủ thuật. Tuy vậy, biến chứng liệt hoặc thiếu hụt thần kinh kéo dài sau gây tê ngoài màng cứng và gây tê tuỷ sống giảm đau sau mổ đẻ là thực thể lâm sàng đặc biệt lưu ý.
Hội gây mê hồi sức Việt Nam có ý kiến như sau:
Các phân tích của các chuyên gia GMHS Sản khoa:
1. Biến chứng thiếu hụt thần kinh (neurologic deficits) của phong bế (gây tê giảm đau) trục thần kinh (tuỷ sống, ngoài màng cứng) tuy hiếm nhưng có khi để lại hậu quả nặng nề cho sản phụ. Báo cáo của bệnh viện Bạch Mai ghi nhận 09 ca trong 3 năm tuy chưa xác định được tỷ lệ xuất hiện biến chứng này ở nước ta so với thế giới nhưng là một hiện tượng cần cảnh giác.
2. Có nhiều yếu tố liên quan đến các biến chứng thiếu hụt thần kinh này ở sản phụ:
- Liên quan sản khoa (Obstetric-related neurologic deficits): Do tư thế thai nhi chèn ép khi sinh nở, do tổn thương dây thần kinh khi phẫu thuật lấy con…
+ Biến chứng liên quan đến sản khoa gấp 5-10 lần so với liên quan phong bế trục thần kinh. Trong số 19.840 sản phụ, tỷ lệ 0,96% có triệu chứng tổn thương thần kinh ngoại vi sau sinh thì 0,76% dường như liên quan sản khoa. Tổn thương đám rối lưng-cùng (lumbo-sacral) chiếm 37% do đầu thai nhi xuống và xoay qua khung chậu ép các rễ thần kinh từ L 4-5, yếu tố nguy cơ là tuổi thai nhiều (> 41 tuần với OR 3,8), thai to > 4 kg (OR 6,8), forceps (OR 9,8). Tổn thương thần kinh ngoại vi cũng gặp 0,3-2% sau tất cả các cuộc sinh nở do chèn ép các rễ hoặc thân thần kinh lưng-cùng, dây đùi... với các yếu tố nguy cơ như đẻ con so, tư thế sản phụ, tư thế thai nhi, chuyển dạ lâu, can thiệp dụng cụ.
+ Theo báo cáo của Bạch Mai, trong 3 năm gặp biến chứng này có liên quan đến 9 sản phụ.
- Liên quan đến phong bế trục thần kinh (anesthesia-related neurologic deficits): gây tổn thương tuỷ sống hoặc rễ thần kinh khi chọc kim hoặc luồn catheter, tạo khối máu tụ chèn ép tuỷ sống gây liệt (dù có thể tự phát mà không có kỹ thuật phong bế) bị chẩn đoán và xử trí chậm. Lưu ý kỹ thuật phong bế tuỷ sống-ngoài màng cứng kết hợp (CSE: combined spino-epidural) dù hiếm nhưng là yếu tố nguy cơ cao hơn (RR 6,5). Theo báo cáo của Bạch Mai, cả 9 ca đều được thực hiện CSE.
- Nhiễm khuẩn trục thần kinh (áp xe ngoài màng cứng, viêm màng não) có yếu tố nguy cơ bệnh kèm theo (đái tháo đường, ức chế miễn dịch), lưu catheter lâu, thiếu vô khuẩn.
- Các thuốc tê (kể cả levobupivacain) có thể có độc tính thần kinh (neurotixicity) liên quan đến chất bảo quản (metabisulfit), nồng độ cao gây hội chứng đuôi ngựa và viêm màng nhện.
- Levobupivacain là đồng phân S của bupivacaine, tác dụng giảm đau tương tự nhưng ít độc tính lên não và tim mạch hơn bupivacaine. Trên thế giới hiện nay và vài năm trước đây ở Việt nam, Chirocaine (brand name của levobupivacaine) được dùng phong bế trục thần kinh ở sản phụ nhưng không ghi nhận các biến chứng thiếu hụt thần kinh này. Hiện nay levobupivacaine generic cũng đang được sử dụng ở một số bệnh viện Sản khoa lớn trong nước mà không có báo cáo sự cố.
Trong báo cáo của Bạch Mai có 9 ca dùng levobupivacain và 1 ca dùng ropivacin (loại thuốc tê khác)... Tuy nhiên, 9 sản phụ này đều dùng kỹ thuật CSE và giảm đau sau phẫu thuật lấy thai > 24 giờ, trong khi FDA khuyến cáo thận trọng và cân nhắc lợi hại nếu dùng levobupivacaine quá 24 giờ.
Như vậy, tuy có sự kết hợp nhưng không có đủ cơ sở khoa học kết luận levobupivacaine là yếu tố của các biến chứng này.
Cục Bà Mẹ và Trẻ Em – Bộ Y tế có ý kiến như sau:
- Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, triển khai thực hiện đầy đủ các nội dung cảnh báo của Bệnh viện Bạch Mai và các khuyến cáo của Hội Gây mê Hồi sức Việt Nam.
- Tăng cường kiểm tra, giám sát việc tuân thủ quy trình chuyên môn về gây mê, gây tê, đặc biệt đối với kỹ thuật gây tê trục thần kinh trong lĩnh vực sản phụ khoa.
- Báo cáo kịp thời đến các đơn vị chuyên môn và quản lý các cấp nếu phát hiện các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định tai biến, biến chứng để kịp thời phối hợp xử lý nhằm đảm bảo an toàn và sức khỏe của bệnh nhân.
Biên soạn: Tổ Dược lâm sàng – Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê
Căn cứ Văn bản góp ý công văn số 729/BMTE-CS ngày 04/05/2026 của Hội Gây mê hồi sức Việt Nam.
Căn cứ Công văn số 1624/BMTE-SKSS ngày 11/08/2026 của Cục Bà Mẹ và Trẻ Em về việc cảnh báo về biến chứng ở người bệnh gây tê trục thần kinh dùng thuốc Levobupivacaine;
Theo đó Bệnh viện Bạch Mai thông tin như sau:
Trong 3 năm gần đây, Bệnh viện đã tiếp nhận, rà soát và tổng hợp 09 ca bệnh biến chứng thần kinh nặng sau gây tê tuỷ sống, gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê tuỷ sống - ngoài màng cứng kết hợp, đặc biệt bằng Levobupivacaine trong mổ lấy thai và giảm đau sau mổ. Các biến chứng được ghi nhận gồm: liệt hai chi dưới, hội chứng đuôi ngựa, viêm màng nhện dính và viêm tuỷ. Đây là biến cố rất hiếm gặp nhưng đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ để lại di chứng kéo dài hoặc vĩnh viễn nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời.
Theo các số liệu đã công bố trong sản khoa, thiếu hụt thần kinh tạm thời sau gây tê vùng là 1/3.900 thủ thuật, tổn thương thần kinh vĩnh viễn ước khoảng 1/80.000 đến 1/320.425 thủ thuật. Tuy vậy, biến chứng liệt hoặc thiếu hụt thần kinh kéo dài sau gây tê ngoài màng cứng và gây tê tuỷ sống giảm đau sau mổ đẻ là thực thể lâm sàng đặc biệt lưu ý.
Hội gây mê hồi sức Việt Nam có ý kiến như sau:
Các phân tích của các chuyên gia GMHS Sản khoa:
1. Biến chứng thiếu hụt thần kinh (neurologic deficits) của phong bế (gây tê giảm đau) trục thần kinh (tuỷ sống, ngoài màng cứng) tuy hiếm nhưng có khi để lại hậu quả nặng nề cho sản phụ. Báo cáo của bệnh viện Bạch Mai ghi nhận 09 ca trong 3 năm tuy chưa xác định được tỷ lệ xuất hiện biến chứng này ở nước ta so với thế giới nhưng là một hiện tượng cần cảnh giác.
2. Có nhiều yếu tố liên quan đến các biến chứng thiếu hụt thần kinh này ở sản phụ:
- Liên quan sản khoa (Obstetric-related neurologic deficits): Do tư thế thai nhi chèn ép khi sinh nở, do tổn thương dây thần kinh khi phẫu thuật lấy con…
+ Biến chứng liên quan đến sản khoa gấp 5-10 lần so với liên quan phong bế trục thần kinh. Trong số 19.840 sản phụ, tỷ lệ 0,96% có triệu chứng tổn thương thần kinh ngoại vi sau sinh thì 0,76% dường như liên quan sản khoa. Tổn thương đám rối lưng-cùng (lumbo-sacral) chiếm 37% do đầu thai nhi xuống và xoay qua khung chậu ép các rễ thần kinh từ L 4-5, yếu tố nguy cơ là tuổi thai nhiều (> 41 tuần với OR 3,8), thai to > 4 kg (OR 6,8), forceps (OR 9,8). Tổn thương thần kinh ngoại vi cũng gặp 0,3-2% sau tất cả các cuộc sinh nở do chèn ép các rễ hoặc thân thần kinh lưng-cùng, dây đùi... với các yếu tố nguy cơ như đẻ con so, tư thế sản phụ, tư thế thai nhi, chuyển dạ lâu, can thiệp dụng cụ.
+ Theo báo cáo của Bạch Mai, trong 3 năm gặp biến chứng này có liên quan đến 9 sản phụ.
- Liên quan đến phong bế trục thần kinh (anesthesia-related neurologic deficits): gây tổn thương tuỷ sống hoặc rễ thần kinh khi chọc kim hoặc luồn catheter, tạo khối máu tụ chèn ép tuỷ sống gây liệt (dù có thể tự phát mà không có kỹ thuật phong bế) bị chẩn đoán và xử trí chậm. Lưu ý kỹ thuật phong bế tuỷ sống-ngoài màng cứng kết hợp (CSE: combined spino-epidural) dù hiếm nhưng là yếu tố nguy cơ cao hơn (RR 6,5). Theo báo cáo của Bạch Mai, cả 9 ca đều được thực hiện CSE.
- Nhiễm khuẩn trục thần kinh (áp xe ngoài màng cứng, viêm màng não) có yếu tố nguy cơ bệnh kèm theo (đái tháo đường, ức chế miễn dịch), lưu catheter lâu, thiếu vô khuẩn.
- Các thuốc tê (kể cả levobupivacain) có thể có độc tính thần kinh (neurotixicity) liên quan đến chất bảo quản (metabisulfit), nồng độ cao gây hội chứng đuôi ngựa và viêm màng nhện.
- Levobupivacain là đồng phân S của bupivacaine, tác dụng giảm đau tương tự nhưng ít độc tính lên não và tim mạch hơn bupivacaine. Trên thế giới hiện nay và vài năm trước đây ở Việt nam, Chirocaine (brand name của levobupivacaine) được dùng phong bế trục thần kinh ở sản phụ nhưng không ghi nhận các biến chứng thiếu hụt thần kinh này. Hiện nay levobupivacaine generic cũng đang được sử dụng ở một số bệnh viện Sản khoa lớn trong nước mà không có báo cáo sự cố.
Trong báo cáo của Bạch Mai có 9 ca dùng levobupivacain và 1 ca dùng ropivacin (loại thuốc tê khác)... Tuy nhiên, 9 sản phụ này đều dùng kỹ thuật CSE và giảm đau sau phẫu thuật lấy thai > 24 giờ, trong khi FDA khuyến cáo thận trọng và cân nhắc lợi hại nếu dùng levobupivacaine quá 24 giờ.
Như vậy, tuy có sự kết hợp nhưng không có đủ cơ sở khoa học kết luận levobupivacaine là yếu tố của các biến chứng này.
Cục Bà Mẹ và Trẻ Em – Bộ Y tế có ý kiến như sau:
- Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, triển khai thực hiện đầy đủ các nội dung cảnh báo của Bệnh viện Bạch Mai và các khuyến cáo của Hội Gây mê Hồi sức Việt Nam.
- Tăng cường kiểm tra, giám sát việc tuân thủ quy trình chuyên môn về gây mê, gây tê, đặc biệt đối với kỹ thuật gây tê trục thần kinh trong lĩnh vực sản phụ khoa.
- Báo cáo kịp thời đến các đơn vị chuyên môn và quản lý các cấp nếu phát hiện các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định tai biến, biến chứng để kịp thời phối hợp xử lý nhằm đảm bảo an toàn và sức khỏe của bệnh nhân.
Biên soạn: Tổ Dược lâm sàng – Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê